STRES

Zapoznajcie się z działaniem stresu towarzyszącego nam przed testami a często i po odebraniu wyniku. Wielu testujących się osób jest po ryzykownych zachowaniach i dopuszcza do siebie myśli, ze mogli zakazić się HIV odbierają to jako zagrożenie własnego życia.
Prawie wszyscy oczekujący piszą o objawach, które często są objawami silnie działającego długotrwałego niszczącego stresu i przypisują objawom zakażenia HIV.
Długotrwały silny stres jest naprawdę bardzo grozny dla człowieka.

HIV nie diagnozuje sie przez objawy lecz tylko i wyłącznie testem.

 

 

 

Nie każdy stres działa negatywnie. Znamy stres dobry – mobilizujący pozytywnie do działania.Jest jednak zły stres, który jest reakcją organizmu na zagrożenie, utrudnienie lub niemożność realizacji ważnych celów i zadań człowieka. Ten stan pojawia się w momencie zadziałania bodźca, czyli stresora.

Oto oznaki ostrego stresu:

-pobudzenie emocjonalne,
-wzrost ciśnienia krwi,
-przyspieszenie akcji serca,
-przyspieszenie oddechów,
-suchość w ustach
-„gęsia skórka”,
-wzrost stężenia cukru we krwi.

Objawy te są wywołane przez pobudzające działanie stresorów na wydzielanie hormonów, m.in. adrenaliny, wazopresyny, prolaktyny czy endorfin.

Nie wszyscy tak samo

Często się zdarza, że ta sama sytuacja (stresor) wywoła u jednego człowieka wszystkie oznaki stresu, a druga osoba w ogóle nie zareaguje lub nasilenie stresu będzie mniejsze. Dzieje się tak, ponieważ to nie sama sytuacja wywołuje stres, ale osobowość człowieka nadaje jej znaczenie – pozytywne lub negatywne.
Bardziej podatne na stres są osoby niecierpliwe, wrogo nastawione do otoczenia, agresywne, żyjące w pośpiechu, nadmienie rywalizujące, dążące do celu za wszelką cenę. Natomiast u osób o przeciwnych cechach (cierpliwych, pokojowo nastawionym, żyjących bez pośpiechu, skłonnych do współpracy, zmierzających do celu bez walki) rzadziej dochodzi do nasilenia stresu.

Stres długotrwały

Powstaje on pod wpływem nasilonego stresora czy stresorów lub gdy działają one w długim czasie. Może prowadzić do rozregulowania organizmu.

Długotrwały stres może wywołać negatywne skutki zdrowotne, takie jak:

-choroby serca,
-chorobę niedokrwienną,
-zawał,
-zaburzenie rytmu serca,
-nadciśnienie tętnicze,
-chorobę wrzodową żołądka i dwunastnicy,
-wysoki poziom cholesterolu we krwi,
-nerwice,
-bezsenność,
-obniżenie odporności,
-zaburzenia miesiączkowania,
-zaburzenia erekcji.

Gdy poczujemy napięcie mięśni na skroniach, zauważymy przyspieszony oddech, obleje nas zimny pot czy mamy problemy z zasypianiem, zastosujmy sposoby podane obok. Wspomagająco działają łagodne środki uspokajające, np. herbatka z melisy, kozłka lekarskiego czy chmielu zwyczajnego, a także gotowe ziołowe leki – Neospasmina, Nerwosol, Kalms.
Można też uzupełnić dietę produktami bogatymi w magnez: pestkami dyni, kakao, kiełkami pszenicy, ziarnem soi, kaszą gryczaną, fasolą, czekoladą, orzechami. Niedobór tego
pierwiastka wpływa bowiem ujemnie na układ nerwowy. Można też przyjmować preparaty
magnezowe dostępne w aptece bez recepty, często połączone z witaminą B6.

Dwa główne systemy biologiczne biorące udział w reakcji stresowej to układ współczulny i oś podwzgórze-przysadka-nadnercza (oś HPA). Układ współczulny zostaje aktywowany już w
pierwszych chwilach po zadziałaniu stresora i odpowiada za tzw. reakcję walki lub ucieczki.
Pobudza on nadnercza do wydzielania adrenaliny i noradrenaliny i wywołuje takie skutki jak rozszerzenie źrenic, przyspieszenie tętna i oddechu,przyspieszenie akcji serca.Oś HPA zostaje aktywowana dopiero po minutach lub godzinach od zadziałania stresora.

Podwzgórze wydziela hormon kortykoliberynę (CRH), który pobudza przysadkę do wydzielania hormonu kortykotropiny (ACTH). ACTH z kolei, pobudza korę nadnerczy do wydzielania glukokortykoidów, z których u ludzi w największych ilościach występuje kortyzol. Oś HPA działa na zasadzie ujemnego sprzężenia zwrotnego – glukokortykoidy hamują aktywność
podwzgórza i przysadki.

Ważną rolę w biologicznym mechanizmie stresu pełni też miejsce sinawe, znajdujące się w pniu mózgu. Ma ono połaczenia z podwzgórzem, przez które aktywuje oś HPA, która również aktywuje miejsce sinawe, co powoduje rozwój reakcji stresowej. Miejsce sinawe odpowiada też za wzmacnianie zachowań lękowych poprzez pobudzanie ciała migdałowatego i hamowanie aktywności kory przedczołowej. Pełni też rolę w wzmacnianiu czujności i selektywności uwagi dzięki umiarkowanej aktywacji szlaków noradrenergicznych.

Istotną rolę w stresie pełni też ciało migdałowate. Jest ono odpowiedzialne za rozpoznawanie stresora i przypisywanie mu znaczenia emocjonalnego. Nadmierna aktywacja ciała migdałowatego prowadzi do zahamowania czynności hipokampu, pełniącego bardzo ważną funkcję w pamięci. Hipokamp bierze również udział w hamowaniu reakcji stresowej, dzięki hamowaniu wydzielania kortykoliberyny przez podwzgórze.
W reakcji stresowej ma udział również układ serotoninergiczny i układ dopaminergiczny.

Stres w powszechnym odbiorze jest uważany za zjawisko szkodliwe. W rzeczywistości działanie niepożądane przynosi jedynie stres zbyt silny (przekraczający indywidualne możliwości adaptacyjne jednostki) lub zbyt długotrwały. Stres umiarkowany zwiększa możliwości radzenia sobie z wymaganiami adaptacyjnymi otoczenia, dzięki czemu umożliwia rozwój psychiczny.
Wielu badaczy zjawiska określa go jako podstawowy czynnik rozwoju.
Stres zbyt długotrwały przyczynia się do rozwoju zaburzeń psychicznych, przede wszystkim takich jak: zaburzenia lękowe (nerwicowe) i depresyjne, stres zbyt silny, traumatyczny stwarza ryzyko PTSD (zespołu stresu pourazowego) oraz w szczególnych przypadkach zaburzeń osobowości.

Fazy stresu

Wg Selye’go stres przebiega w następujących fazach:
Faza alarmowa. Początkowa, alarmowa reakcja zaskoczenia i niepokoju z powodu niedoświadczenia i konfrontacji z nową sytuacja. Wyróżniamy w niej dwie subfazy:
Stadium szoku.
Stadium przeciwdziałania szokowi. Jednostka podejmuje wysiłki obronne.
Faza przystosowania (odporności). Organizm uczy się skutecznie i bez nadmiernych zaburzeń radzić sobie ze stresorem. Jeśli organizm poradzi sobie z trudną sytuacją wszystko wraca do normy. W innym wypadku następuje trzecia faza.
Faza wyczerpania. Stałe pobudzenie całego organizmu (przewlekły stres) prowadzi do wyczerpania zasobów odpornościowych, co może prowadzić do chorób psychosomatycznych.

W szczególnych wypadkach prowadzi nawet do śmierci.

Choroba psychosomatyczna jest znaczeniem ogólnie szerokim. Pomimo, iż przyczyn może być wiele, niekiedy znaczenie występowania zaburzeń się zawęża, a innym razem za choroby psychosomatyczne uważa się ogół zaburzeń, których podłożem są przede wszystkim czynniki emocjonalne. W jednym przypadku, zaburzenia pojawiają się wywołane określonym czynnikiem, w innym zaburzenie jest efektem składowego różnych sytuacji występujących w życiu codziennym.

Do chorób psychosomatycznych zalicza się:

-zaburzenia odżywiania (jadłowstręt psychiczny, otyłość)
-choroby układu krążenia
-nadczynność tarczycy
-gościec
-niektóre przypadki nadciśnienia tętniczego
-alergie
-atopowe zapalenie skóry
-wrzodziejące zapalenie jelit
-astmę oskrzelową
-zaburzenia łaknienia (często otyłość)
-migreny
-zaburzenia snu
-moczenie nocne
-uzależnienia

Do najważniejszych czynników w zaburzeniach psychosomatycznych zalicza się długotrwały stres, negatywne emocje występujące przewlekle, konflikty emocjonalne, utrwalone sposoby zachowań oraz zepchnięcie do podświadomości pamięci przebytych urazów. Specjaliści od dawna dostrzegają związek między stresem i przeżyciami człowieka, a stanem jego zdrowia.

ZABURZENIA NERWICOWE

Grupa zaburzeń psychicznych o bardzo rozmaitej symptomatyce, definiowana jako zespoły dysfunkcji narządów, psychogennych zaburzeń emocjonalnych, zakłóceń procesów psychicznych i patologicznych form zachowania występujących w tym samym czasie i powiązanych ze sobą wzajemnie. W obecnie obowiązującej klasyfikacji ICD-10 termin zaburzeń nerwicowych został zastąpiony terminem zaburzeń lękowych. Wiązało się to z reorganizacją kategorii zaburzeń afektywnych

Charakterystyczne jest to, że chory często zdaje sobie sprawę z absurdalności swoich objawów (natręctw, fobii) czy braku podstaw swoich objawów somatycznych, jednakże zmuszony jest do ich powtarzania. Między innymi ta cecha – krytycyzm wobec swoich objawów – różni nerwicę od psychozy.

Błędne koło objawów nerwicowych polega na dodatnim sprzężeniu zwrotnym pomiędzy objawami. Np. lęk wyzwala dodatkowe objawy wegetatywne, które z kolei nasilają lęk, który dodatkowo wzmaga objawy wegetatywne.

zaburzenia wegetatywne – dolegliwości bólowe, zaburzenia snu, zaburzenia łaknienia, zaburzenia seksualne
Nerwice mogą obejmować takie objawy jak:
objawy somatyczne:
-porażenia narządów ruchu lub pewnych ich części,
-brak czucia (anestezja, analgezja) pewnych obszarów skóry, zaburzenia wzroku, słuchu lub nadmierna wrażliwość na bodźce, trudości z oddychaniem, uczucie ciasnoty w klatce piersiowej,
-napięciowy ból głowy, ból żołądka, serca, kręgosłupa, zawroty głowy, drżenie kończyn, kołatanie serca, nagłe uderzenie gorąca
-zespoły objawów charakterystyczne dla niektórych chorób czy stanów fizjologicznych (np.urojona ciąża, zaburzenia mowy, zaburzenia równowagi, napady drgawkowe przypominające padaczkę, itd.)
-zaburzenia funkcjonowania organów wewnętrznych,
-zaburzenia seksualne (np. zaburzenia erekcji, anorgazmia, wytrysk przedwczesny, zaburzenia tożsamości płciowej)

zaburzenia funkcji poznawczych:

-natrętne myślenie,
-natręctwa ruchowe,
-zaburzenia pamięci
-trudności w koncentracji uwagi
-subiektywnie odczuwalne zmiany w percepcji rzeczywistości (np. derealizacja),

zaburzenia emocji:
-fobie – patologiczny lęk przed pewnymi przedmiotami (np. ostrymi narzędziami), zwierzętami (np. pająkami, myszami), sytuacjami (lęk przed otwartą przestrzenią – agorafobia, zamkniętą przestrzenią klaustrofobia, lęk przed autobusami, tłumem, ekspozycją społeczną, wyjazdami)
-lęk wolnopłynący, nieokreślony niepokój
-nagłe napady lęku,
-brak motywacji, apatia,
-zanik zdolności odczuwania przyjemności (anhedonia)
-stan podwyższonego napięcia, poirytowanie
-labilność emocjonalna
-przygnębienie,
-zaburzenia snu, najczęściej bezsenność

Powyższe objawy nie mają podłoża organicznego. Mogą mieć różne nasilenie.

 

OBJAWY STRESU ZNAKIEM OSTRZEGAWCZYM

Ludzkie reakcje na stres bywają bardzo różne. Niektórzy wyjątkowo dobrze sobie z nim radzą, inni zaś pod jego wpływem stają się jak bomba zegarowa z opóźnionym zapłonem. Wybuchy złości, obniżenie progu cierpliwości, frustracja i wiele innych reakcji psychiki i organizmu to tylko początek… Jeśli je zauważymy w odpowiednim momencie, mamy szansę zapobiec najgorszemu – poważnym chorobom wynikającym z życia w długotrwałym i silnym napięciu nerwowym.
Kiedy jesteśmy narażeni na długotrwały stres organizm zaczynam nam wysyłać sygnały ostrzegawcze, że coś jest nie tak. Można powiedzieć, że jest to taka wiadomość – „Zadbaj o mnie, daj mi odpocząć, zregenerować siły, bo inaczej skończy się to dla ciebie poważniejszymi chorobami”.

Te fizyczne, psychiczne, emocjonalne i behawioralne znaki ostrzegawcze nie powinny być ignorowane. Mówią Ci, że trzeba zwolnić. Wypocząć, nauczyć się technik relaksacyjnych, pomyśleć o zdrowszym sposobie odżywiania, ewentualnie porozmawiać z psychologiem lub terapeutą. Objawy stresu mogą być różne – te najczęściej występujące to:

Fizyczne objawy stresu:

-Zawroty głowy
-Ogólne bóle
-Napięcie mięśni
-Dzwonienie w uszach
-Spocone dłonie
-Zmęczenie, wyczerpanie
-Drżenie
-Zwiększenie lub zmniejszenie masy ciała
-Rozstrój żołądka
-Biegunka lub zaparcia
-Nudności, zawroty głowy
-Ból w klatce piersiowej, szybkie bicie serca
-Brak popędu płciowego
Częste przeziębienia
-Niestrawność
-Zwiększona częstotliwość oddawania moczu
-Nadkwaśność
-Wypadanie włosów

Psychiczne i emocjonalne objawy stresu:

-Trudności w podejmowaniu decyzji
-Utrata poczucia humoru, słaba pamięć
-Niezdolność do koncentracji
-Utrata wiary w siebie
-Drażliwość lub częste popadanie w gniew
-Niepotrzebne obawy, niepokój i lęk
-Irracjonalny strach
-Ataki paniki
-Wahania nastroju
-Zły humor
-Drażliwość
-Pobudzenie, niezdolność do relaksu
-Uczucie przytłoczenia
-Poczucie samotności i izolacji
-Depresja lub ogólne niezadowolenie
-Gniew
-Depresja
-Poczucie bezsilności

Behawioralne objawy stresu:

-Kompulsywne jedzenie (spożywaniu dużych ilości pokarmu w niekontrolowany sposób)
-Krytyczny stosunek do innych
-Wybuchowe reakcje
-Częste zmiany pracy
-Skłonność do działań impulsywnych
-Wzrost spożycia alkoholu lub narkotyków
-Wycofanie z relacji lub sytuacji społecznych
-Spanie zbyt dużo lub zbyt mało
-Izolowanie się od innych
-Zachowania nerwowe (np. obgryzanie paznokci), tiki nerwowe

Przewlekły stres zakłóca działanie niemal każdego układu w naszym w organizmie. Nie lekceważ początkowych symptomów stresu – bo dzięki nim możesz w porę zareagować i uchronić się przed poważnymi chorobami. Posłuchaj siebie, swojego organizmu, nie dopuść do tego, aby stres odebrał Ci zdrowie.

Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem!



dr Maria Widerszal-Bazyl: Fizjologiczne przejawy reakcji stresowej i skutki zdrowotne

Nie jest możliwe zrozumienie konsekwencji zdrowotnych stresu psychospołecznego bez zdania sobie sprawy z fizjologicznych aspektów reakcji stresowej. Dlatego też obszernie zasygnalizujemy najbardziej typowe fizjologiczne przejawy stresu i jego skutki doraźne, choć należy mieć na uwadze, iż reakcja stresowa ma często postać długotrwałego procesu o złożonej dynamice.

Bodziec psychospołeczny (bo taki jest przedmiotem naszego zainteresowania) odebrany zostaje przez receptory (oczy, uszy, dotyk itp.) i drogami sensorycznymi przekazany do mózgu, gdzie w korze nowej uzyskuje interpretację poznawczą (co to jest i co dla mnie znaczy), a w sprzężonym z nią układzie limbicznym – interpretację emocjonalną (jakie emocje zostały skojarzone z bodźcami tego typu). Gdy bodziec zostanie zinterpretowany jako zagrożenie, to prawdopodobnie wywoła pobudzenie emocjonalne, a jednocześnie uruchomi jedną (lub wszystkie) z psychosomatycznych osi stresu. Za Everly i Rosenfeldem wyróżnimy trzy poniższe osie stresu.

 

Oś I: bezpośrednie pobudzenie organów wewnętrznych przez układ autonomiczny

Impulsy z mózgu (z podwzgórza) powodują pobudzenie autonomicznego układu nerwowego

 

który unerwia organa wewnętrzne. Składa się on z części sympatycznej i parasympatycznej o antagonistycznym działaniu. W stresie szczególne znaczenie (choć nie wyłączne) ma układ sympatyczny. Jego pobudzenie powoduje m.in.:

  • rozszerzenie źrenic
  •  pobudzenie gruczołów potowych
  •  przyspieszenie akcji serca
  • rozszerzenie naczyń krwionośnych mięśni szkieletowych
  • zwężenie naczyń krwionośnych skóry
  • rozszerzenie oskrzeli (przyspieszony oddech)
  • hamowanie perystaltyki żołądka i jelit
  • w wątrobie: rozkład glikogenu i uwolnienie glukozy.

Oś II: neurohormonalna (zwana też podwzgórzowo-nadnerczową)

Z ciała migdałowatego (jest to element układu limbicznego) impulsy przekazywane są do podwzgórza, a następnie poprzez układ autonomiczny do ważnego gruczołu wydzielania wewnętrznego, a mianowicie nadnerczy, dokładnie zaś do rdzenia nadnerczy. Rdzeń nadnerczy uwalnia do krwiobiegu adrenalinę i noradrenalinę – zwane czasem hormonami stresu, powodujące skutki podobne do pobudzenia osi, ale bardziej opóźnione w czasie i jednocześnie trwalsze. Adrenalina i noradrenalina powodują także m.in.:

  • wzrost ciśnienia tętniczego
  • wzrost pojemności minutowej serca
  • wzrost w osoczu krwi wolnych kwasów tłuszczowych, trójglicerydów, cholesterolu
  • wzrost napięcia mięśniowego.

 

Oś III: hormonalna (zwana też podwzgórzowo-przysadkowo-nadnerczową)

Oś ta składa się z trzech w miarę odrębnych układów. Zwrócimy uwagę na jeden z nich, o stosunkowo najlepiej poznanych funkcjach. Podwzgórze pobudza, drogą hormonalną, najważniejszy gruczoł wydzielania wewnętrznego – przysadkę mózgową. Ta z kolei wydziela do krwiobiegu hormon ACTH (adrenokortykotropowy), który pobudza korę nadnerczy do wydzielania m.in. glukortykoidów (najbardziej znany to kortyzol). Skutki działania glukortykoidów są różnorodne, a wśród nich m.in.:

  • wzrost ilości wytwarzanej glukozy
  • wzrost ilości wolnych kwasów tłuszczowych w krwiobiegu
  • hamowanie funkcji immunologicznej.

Długotrwałe utrzymywanie się reakcji stresowej bądź też stres o szczególnie dużej sile doprowadzić mogą do trwałego uszkodzenia narządu końcowego lub całego układu, a więc do choroby. Niemal każda choroba może być, przynajmniej w jakiejś mierze, pochodną stresu. Z drugiej jednak strony, nie można mówić o jednoznacznym związku między silnym nawet stresem a jakąkolwiek chorobą. Związek ten jest bowiem wynikiem działania wielu dodatkowych czynników, takich jak skłonności genetyczne, rodzaj stresora, wyuczone nawyki reagowania w określony sposób i inne. Wszystkie te elementy łącznie decydują o tym, czy choroba wystąpi i jaka to będzie choroba. Szczególnie często analizowane są powiązania stresu psychospołecznego z następującymi zaburzeniami:

1. Chorobami sercowo-naczyniowymi (zwłaszcza chorobą wieńcową, zawałami serca, nadciśnieniem); wskazuje się, że chronicznie duże poziomy katecholamin oraz glukortykoidów przyczyniać się mogą do arteriosklerozy, a więc znacznego zwężenia światła naczyń krwionośnych (w tym naczyń wieńcowych), wyższego ciśnienia, co w konsekwencji sprzyja atakom i zawałom serca.

2. Zaburzeniami układu trawiennego (szczególnie wrzodami trawiennymi); występujące w stresie nadmierne wydzielanie soku żołądkowego – przy pewnych predyspozycjach genetycznych – powodować może nadżerkę ścianki żołądka.

3. Dolegliwościami mięśniowo-szkieletowymi; stres powoduje wzrost napięcia mięśni prążkowanych, gdy zaś skurcz mięśnia utrzymuje się długo, zmniejsza się do niego dopływ krwi, a jednocześnie wzrasta ilość produktów przemiany materii, w konsekwencji pojawia się ból; podobny jest mechanizm niektórych bólów głowy.

4. Zmniejszeniem odporności immunologicznej; przez długi czas uważano, że układ immunologiczny jest względnie niezależny od ośrodkowego układu nerwowego, a reaguje głównie na pojawienie się antygenu (ciała obcego). Niedawne badania wykazały jednak, że mózg, a więc i odbierane przez niego bodźce psychospołeczne, mają wpływ na funkcje układu immunologicznego. Dzieje się tak albo przez układ autonomiczny, który unerwia narządy układu autonomicznego, m.in. szpik, grasicę, węzły chłonne, albo drogą hormonalną. Limfocyty T i B, które odgrywają podstawową rolę w odporności organizmu, mają bowiem receptory wrażliwe na hormony stresu: adrenalinę, noradrenalinę, glukokortykoidy i inne.

Stwierdzono, że stres psychospołeczny może wpływać na obniżenie różnorodnych aspektów odpowiedzi immunologicznej, np. na podział i dojrzewanie niektórych form limfocytów T. Ta nowa, pasjonująca dziedzina wiedzy, zajmującą się relacjami między psychiką, układem nerwowym i immunologią zwana jest psychoneuroimmunologią [34]. Obniżenie odporności immunologicznej zwiększa prawdopodobieństwo pojawienia się najróżniejszych chorób: wirusowych, bakteryjnych czy degeneracyjnych. W obniżeniu odporności immunologicznej, m.in. pod wpływem stresu psychospołecznego, upatruje się też ważny mechanizm pojawiania się chorób nowotworowych