TEST


Główne powody zakażenia:

  • brak wiedzy na temat możliwych dróg zakażenia;
  • ignorowanie ryzyka zakażenia.

Trzy główne drogi zakażenia:

  • kontakty seksualne (waginalne, analne, oralne) z penetracją oraz kontaktem z materiałem potencjalnie zakaźnym – sperma, preejakulat i wydzielina z pochwy bez zastosowania zabezpieczenia (prezerwatywy);
  • gdy krew zakażonej osoby trafi do naszego krwiobiegu, np.: poprzez używanie tych samych igieł i strzykawek przez więcej niż jedną osobę, transfuzje krwi i preparatów krwiopochodnych (jeśli krew nie była badana);
  • zakażenia wertykalne – matka zakażona HIV może zakazić swoje dziecko w czasie ciąży, porodu lub podczas karmienia piersią

 

Zakażenie HIV rozpoznać można tylko po wykonaniu testu w kierunku obecności przeciwciał anty-HIV.

CO TO JEST TEST NA HIV?

Test wykrywa przeciwciała skierowane przeciwko wirusowi, produkowane przez układ odpornościowy człowieka zakażonego HIV. Wyprodukowanie przeciwciał w takiej ilości, by mogły być zauważone przez test wymaga czasu (ten czas nazywany jest okienkiem serologicznym). Dlatego od momentu, w którym mogło dojść do zakażenia, do zrobienia testu powinny minąć 3 miesiące.
We wszystkich laboratoriach wykonywane są tak zwane testy przesiewowe.
Testy III generacji pozwalają na wykrycie przeciwciał przeciwko wirusowi HIV należących do klasy zarówno IgG, jak i IgM (immunoglobulin G – IgG, pojawiających się później w odpowiedzi na zakażenie, niż immunoglobuliny M – IgM).
Testy IV generacji wykrywają przeciwciała przeciwko wirusowi HIV oraz antygen p24 wirusa. Antygen p24 pojawia się we krwi wcześniej, niż przeciwciała skierowane przeciwko wirusowi.
Niezależnie od metody wykonywania testu najlepiej, by od ryzykownego momentu do zrobienia badania minęły 3 miesiące.

JAK WYKONYWANY JEST TEST NA HIV?

Wykonanie testu wymaga pobrania niewielkiej próbki krwi. Na ogół nakłuwa się żyłę w zgięciu łokciowym. Nie trzeba być przed tym na czczo.
W Polsce do pobierania krwi używa się zawsze sterylnych, jednorazowych igieł i strzykawek.

JAK DŁUGO CZEKA SIĘ NA WYNIK TESTU?

W zależności od tego, gdzie wykonuje się test, czas oczekiwania na wynik to jeden do kilku dni. Jeżeli wynik testu przesiewowego  okaże się dodatni, wówczas konieczne będzie wysłanie krwi do laboratorium wykonującego testy potwierdzające zakażenie, to znaczy testy Western Blot ( WB) , co może wiązać się z dłuższym oczekiwaniem na wynik.

CO OZNACZA WYNIK UJEMNY TESTU?

Wynik ujemny (negatywny) testu przesiewowego oznacza, iż w badanej krwi nie znaleziono przeciwciał przeciwko wirusowi HIV.
Jeśli przez 3 miesiące poprzedzające wykonanie testu nie było żadnych sytuacji, które mogłyby doprowadzićdo zakażenia HIV (na przykład kontaktów seksualnych z osobami, które nie robiły sobie testu i nie wiedzą, czy są zakażone, używania wspólnie z innymi sprzętu do iniekcji) wynik ujemny oznacza, iż badany pacjent/pacjentka nie jest zakażona/y HIV. Ale nie musi tak być do końca życia. Wszystko zależy od tego, jak wiele
będzie się wiedzieć o możliwościach zapobiegania zakażeniu i używania tych wiadomości w życiu.

CO OZNACZA DODATNI WYNIK TESTU?

Dodatni (pozytywny) wynik testu przesiewowego nie jest wynikiem ostatecznym. Szczególnie tam, gdzie częstotliwość zakażeń jest niewielka (jak w Polsce), dość często zdarzają się wyniki fałszywie dodatnie. Dodatni wynik testu przesiewowego zawsze musi zostać potwierdzony przy pomocy testu Western Blot, który wykonuje kilka specjalistycznych laboratoriów w Polsce. W tym teście także poszukuje się przeciwciał, ale skierowanych przeciwko poszczególnym antygenom wirusa. Dopiero dodatni wynik testu Western blot upoważnia do stwierdzenia, iż pacjent jest zakażony HIV.

KTO POWINIEN ZROBIĆ TEST NA HIV?

Każdy kto:
–  kiedykolwiek miał kontakt seksualny: z mało znaną osobą/osobami, z osobą zakażoną HIV, z partnerami/partnerkami mającymi wielu partnerów seksualnych,
– miał wielu partnerów/partnerek seksualnych,
– podczas kontaktów seksualnych nie stosował prezerwatyw,
– przebył jakąś z chorób przenoszonych drogą płciową,
– kiedykolwiek miał kontakty z osoba przyjmującą narkotyki w iniekcjach,
– przyjmował narkotyki w iniekcjach i używał do iniekcji narkotyków lub innych substancji sprzętu do iniekcji, z którego korzystały inne osoby,
– wykonywał np. tatuaż lub założenie kolczyków (piercing) przy użyciu niedostatecznie wysterylizowanego sprzętu,
– stracił kiedykolwiek kontrolę nad swoim zachowaniem (pod wpływem alkoholu, narkotyków lub innych środków
zmieniających świadomość).
Test powinny wykonać też kobiety planujące zajście w ciążę lub będące na początku ciąży, a także ich partnerzy.

GDZIE NAJLEPIEJ ZROBIĆ TEST?

Testy na HIV można wykonać w większości laboratoriów diagnostycznych, za mniejszą lub większą odpłatnością, zazwyczaj nie są anonimowe.
Najlepszym miejscem do zrobienia testu są Punkty Konsultacyjno-Diagnostyczne (PKD), w których testy wykonywane są bez skierowania, bezpłatnie i anonimowo. W takich Punktach, zanim zostanie pobrana krew na badanie, można się wiele dowiedzieć o rzeczywistym ryzyku zakażenia, sposobach uniknięcia zakażenia, o tym, czym tak naprawdę jest HIV i AIDS. Rozmowy przeprowadzane są przez doradców (najczęściej lekarzy lub psychologów), którzy uzyskali certyfikaty Krajowego Centrum ds. AIDS, a więc przez osoby kompetentne. Możliwe jest także zadanie dodatkowych pytao podczas odbierania wyniku. Doradcy wyjaśniają też osobom zakażonym co mają dalej robić, gdzie zgłosić się w celu dalszej opieki zdrowotnej i ewentualnego leczenia.

Jeśli podejmie się decyzję o wykonaniu testu, a takiego Punktu nie ma w miejscu zamieszkania, warto pojechać do znajdującego się najbliżej. Nie tylko spotka się osoby profesjonalne, ale też przyjazne ludziom, nie wyrażające uprzedzeń. Anonimowe wykonanie badania gwarantuje też, że informacje o tym kto robił sobie test, albo jaki uzyskał wynik, nie będą mogły wydostać się poza mury Punktu.
W żadnym z krajów rozwiniętych tak zwanego testu na HIV nie można kupić w aptece i zrobić sobie po cichu w domu. Niewiele osób chcących zrobić sobie test wie o okienku serologicznym, ani o konieczności potwierdzenia wyniku dodatniego. Dlatego najlepiej jest wykonać test w takim miejscu, gdzie
można będzie – jeszcze przed pobraniem krwi do badania – dowiedzieć się wiele o tym, jak można się zakazić HIV, jak nie można, jak zmniejszyć ryzyko zakażenia, a także co znaczy wynik ujemny, a co dodatni testu.

Lista placowek PKD

JAK ODBIERA SIĘ WYNIK TESTU?

Wynik testu wykonanego w Punkcie Konsultacyjno-Diagnostycznym odbiera się wyłącznie osobiście. Nie udziela się informacji o wynikach telefonicznie czy korespondencyjnie. Odbieranie wyniku jest okazją do wyjaśnienia wątpliwości, upewnienia się co do znaczenia wyniku.
Zanim podejmie się decyzję o wykonaniu testu warto się zastanowić, gdzie to badanie zrobić najlepiej i najbezpieczniej dla siebie. W Punktach Konsultacyjno-Diagnostycznych nie pokazuje się dowodu osobistego, a badanie wykonuje się na hasło. Dlatego ani informacja o tym, że ktoś robił badanie, ani tym bardziej o jego wyniku, nie może wydostać się poza mury Punktu.

Info: Krajowe Centrum ds. AIDS


RODZAJE TESTÓW

ELISA –  test przesiewowy, charakteryzujący się wysoką czułością. Test ten można wykonać najwcześniej po upływie 6 tygodni od ryzykownego zachowania, jednak za wiarygodny uznaje się wynik testu wykonanego dopiero po upływie 3 miesięcy.

HIV DUO – Zaletą jego jest możliwość wykrycia zakażenia już po 2 tygodniach od momentu ekspozycji. Wykrywa przeciwciała anty-HIV w krwi obwodowej oraz bada białko p24, które jest częścią wirusa. Badanie można wykonać do ok. 4 tyg. od dnia wystąpienia ryzyka zakażenia. Badanie należy powtórzyć po 3 miesiącach.

WESTERN BLOTT – Jest najważniejszym testem – to test potwierdzenia. Jedynie wynik tego testu pozwala na 100% potwierdzenie, że dana osoba jest zakażona wirusem HIV! Jego działanie polega na wyszukiwaniu we krwi przeciwciał tylko i wyłącznie anty-HIV. Wykonuje się go jedynie w wypadku, kiedy poprzedni test dał wynik pozytywny lub istnieją inne wątpliwości.
Taką samą procedurę stosuje się w innych krajach.

PCR– Oznaczenie ilościowe materiału genetycznego wirusa HIV w krwi. Badanie wykonywane u osób z rozpoznanym zakażeniem HIV w celu oceny skuteczności leczenia antywirusowego i prognozowania rozwoju AIDS.
Test można zastosować do testowania już w 9-10 dniu od ryzykownego zachowania, jednak nie stosuje się go często ze względu na cenę.

Ilościowe oznaczenie RNA wirusa HIV w osoczu w latach dziewięćdziesiątych XX wieku stało się standardowym badaniem w procedurze opieki nad nosicielami HIV. Test jest obecnie stosowany do określania momentu rozpoczęcia leczenia antywirusowego, do monitorowania odpowiedzi na leczenie i prognozowania momentu przejścia zakażenia wirusem w zespół nabytego niedoboru odporności (AIDS). Wysokie miana wirusowego RNA wiążą się z szybszym rozwinięciem się AIDS i w konsekwencji śmiercią. Test znajduje zastosowanie również w wykrywaniu ostrego zakażenia HIV – ostrej choroby retrowirusowej.

Po kontakcie z wirusem, obecność wysokich mian wirusa, przekraczających 100000 kopii/ml, przy ujemnych lub nieokreślonych wynikach serologicznych testów przesiewowych, może wskazywać na ostrą fazę zakażenia, szczególnie, gdy towarzyszą jej kliniczne objawy choroby. W fazie latencji poziom wirusowego RNA ulega znacznemu obniżeniu w stosunku do fazy ostrej, a następnie powoli wzrasta (u chorego nieleczonego). Pomiar RNA HIV zawsze powinien być wykonywany przed rozpoczęciem leczenia antywirusowego, dla uzyskania danych o wyjściowej wiremii, a następnie 2 do 8 tygodni po rozpoczęciu leczenia, w celu oceny odpowiedzi na leki. Kolejne pomiary poziomu wirusa powinny być wykonywane w 3 – 4 miesięcznych okresach dla dalszej oceny skuteczności leczenia.

Wynik – Niewykrywalny – uzyskany po zakończeniu cyklu leczenia nie oznacza całkowitego wyleczenia, lecz świadczy o tym, że ilość kopii wirusa jest niższa od progu wykrywalności zastosowanej metody. Obniżenie ilości kopii wirusa w trakcie leczenia wskazuje na poprawę stanu i zahamowanie rozwoju zakażenia. Metoda ilościowa nie powinna być stosowana jako metoda przesiewowa do wykrywania zakażenia HIV, ze względu na możliwość uzyskania wyników fałszywie dodatnich. Nie należy wykonywać testu u chorych z ostrym, oportunistycznym zakażeniem oraz niedawno szczepionych, ze względu na możliwość przejściowego zwiększenia poziomu wirusowego RNA.


OKIENKA SEROLOGICZNE DLA TESTOW ROZNYCH GENERACJI.

HIV-WIndow-Period


RYZYKO TRANSMISJI WIRUSÓW PO ZAKŁUCIU ZAKAŻONĄ IGŁĄ:

-HBV 10-30%
-HCV 4%
-HIV 0,3%

Okoliczności zwiększające ryzyko:

– zakłucie głębokie 16,1%
– widoczna krew na igle 5,2%
– igła prosto z żyły 5,1%
– AIDS terminalny 6,4%

Profilaktyczne podanie Combivir i/lub Truvada zmniejsza ryzyko zakażenia o 80-90%


 

 

NA CZYM POLEGAJĄ TESTY HIV?

Rozpoznanie zakażenia HIV dokonywane jest pośrednio, poprzez wykazanie
obecności swoistych dla wirusa przeciwciał.
Testowanie w kierunku obecności przeciwciał anty-HIV niezmiennie wymaga
dostępności przynajmniej dwóch rodzajów badań:
1. testu przesiewowego (screeningowego)
2. testu potwierdzenia (najczęściej testu Western Blott).

Testy przesiewowe

Dostępne w laboratoriach testy przesiewowe (screeningowe), opierają się na metodzie
ELISA (enzyme linked immuno sorbent assay), (UNAIDS 1997b). Muszą być niezwykle czułe,
by zminimalizować prawdopodobieństwo wystąpienia wyniku fałszywie ujemnego, muszą
być więc zdolne do wykrywania przeciwciał skierowanych przeciwko rożnym typom wirusa
(HIV-1, HIV-2) oraz podtypów wirusa HIV-1 (N, O, M).

Testy przesiewowe są niezwykle czułe (prawie 100%), co oznacza, iż wykrywana jest
nawet bardzo niewielka aktywność przeciwciał anty-HIV, co zmniejsza szansę uzyskania
wyniku fałszywie ujemnego i na tej podstawie wysnucia błędnego wniosku, iż „pacjent nie
jest zakażony HIV”, choć w rzeczywistości jest. Jednakże ta duża czułość testów powoduje, iż
mają one nieco mniejszą swoistość: test wskazuje na obecność przeciwciał anty-HIV, choć w rzeczywistości pewne substancje obecne w próbce krwi zostały błędnie rozpoznane jako
przeciwciała anty-HIV. Takie fałszywie dodatnie wyniki mogą być spowodowane przez pewne
rodzaje stymulacji immunologicznej (ostre infekcje wirusowe, ciąża, szczepienia, choroby
autoimmunologiczne). Dostępne obecnie testy przesiewowe wykazują swoistość przynajmniej
99,5%, co oznacza, iż na przykład wśród 4 000 badanych ujemnych próbek surowicy
maksymalnie 20 może dać wynik fałszywie dodatni.

Choć w pierwszej chwili może się to wydawać niewiarygodne, wartość predykcyjna
testu (prawdopodobieństwo, iż pacjent, którego wynik okazał się dodatni jest rzeczywiście
zakażony lub prawdopodobieństwo, iż wynik ujemny świadczy faktycznie o braku zakażenia)
zależy nie tylko od jego czułości i swoistości, ale także od częstości występowania zakażeń
HIV w badanej populacji, czyli prawdopodobieństwa już przed wykonaniem testu, że wynik
może być dodatni lub ujemny. I tak na przykład jeśli częstość występowania zakażenia w
danej populacji wynosi 0,02%, wówczas większość wyników dodatnich (reaktywnych)
stanowią wyniki fałszywie dodatnie, a tylko 4,8% osób z dodatnim wynikiem to osoby
naprawdę zakażone ! Natomiast w populacji o 20% częstości zakażeń 98% wyników
dodatnich to wyniki prawdziwie dodatnie. Przykłady te podkreślają ogromne znaczenie
właściwych strategii potwierdzania wyników przesiewowych dla wszystkich pozytywnych
wyników testów przesiewowych !

Innymi potencjalnymi przyczynami wyników fałszywie dodatnich są błędy podczas
pracy w laboratorium (pomylenie próbek surowicy, zanieczyszczenie materiałem z innych
próbek wskutek niewłaściwych technik pipetowania), które zawsze mogą się zdarzyć.
Ze względu na możliwość nieswoistej reaktywności właściwej każdemu testowi
preferowane jest używanie terminu „reaktywny” zamiast „dodatni” w wynikach testów dla uniknięcia nieporozumień.

Wszystkie reaktywne wyniki testów przesiewowych musza zostać potwierdzone najpierw przez powtórzenie badania, a następnie zwykle testem Western Blott. Dopiero dodatni wynik tego testu upoważnia do stwierdzenia, iż wynik testu jest dodatni.

Test Western Blott.

W tym teście poszukuje się także przeciwciał, ale przeciwciał skierowanych przeciwko
poszczególnym antygenom wirusa.
W pierwszych testach wirus HIV uzyskiwany z hodowli komórkowej był poddawany
denaturacji i rozdzielany na poszczególne składniki, które następnie „metodą elektroforezy” rozdzielano zgodnie z ich wagą cząsteczkową i nanoszono na błonę nitrocelulozową, którą następnie cięto na paski. Test polega na reakcji barwnej surowicy pacjenta z poszczególnymi antygenami wirusa. Jeśli surowica zawiera przeciwciała przeciwko rożnym białkom wirusa wówczas połączą się one z obszarem paska, na który naniesiono odpowiadające im antygeny. Jeśli dojdzie do reakcji antygen – przeciwciało, wówczas na pasku testu pojawi się widoczny prążek.

Białka HIV i odpowiadające im miejsca na pasku testu Western Blott oznaczane są literą „p” (ang. protein ñ białko) lub „gp” (ang. glicoprotein ñ glikoproteina) i liczbą określającą ich masę cząsteczkową (x 1000). Dzielą się na 3 grupy: glikoproteiny env (ang. envelope – otoczka): gp41, gp120, gp160, białka gag (jądrowe): p18, p24/25, p55 i białka pol (endonukleazy – polimerazy): p34, p40, p52, p68.
Test Western Blott jest testem potwierdzenia, wykonywanym tylko wówczas, gdy
badana próbka surowicy okazała się reaktywna w teście przesiewowym. Testy Western Blott
dla HIV-1 i HIV-2 są dostępne komercyjnie.

Wynik testu Western błot może być dodatni lub ujemny lub (w przypadkach niekompletnego wzoru prążków na pasku nitrocelulozy) nieokreślony.
Tylko wynik dodatni stanowi potwierdzenie zakażenia HIV (nie znaczy jednak, iż
badana osoba ma lub na pewno będzie miała AIDS).
Wynik ujemny oznacza, iż w badanej krwi nie wykryto obecności przeciwciał anty-HIV. Nie musi to oznaczać braku zakażenia (test mógł być wykonany w okresie „okienka immunologicznego”).
Jeśli jednak test został wykonany po upływie czasu „okienka immunologicznego”, po 3 – 6 miesiącach od momentu prawdopodobnego kontaktu z HIV (a w tym czasie osoba badana nie dokonywała żadnych ryzykownych zachowań), wówczas wynik ujemny testu zakażenie HIV wyklucza.

Wynik nieokreślony (wątpliwy) wymaga powtórzenia testu po kilku tygodniach lub miesiącach.

 

Info: Diagnostyka HIV dr n. med. Dorota Rogowska-Szadkowska