Pierwszy na świecie przeszczep nerki od żywego dawcy z HIV.

Przeszczepy nerek są najczęściej wykonywaną procedurą tego typu na świecie. Można powiedzieć, że niemal rutynową, co nie oznacza, że przestały być wyzwaniem dla lekarzy. Szczególnie trudnym zagadnieniem jest ich wykonywanie u osób przewlekle chorych. Lekarze z USA dokonali przełomu w tej kwestii, wykonując pierwszą transplantację nerek od żywego dawcy z wirusem HIV.

Przeszczep nerek to jeden z dwóch przypadków (razem z wątrobą), gdy organ może pochodzić od żyjącego dawcy. Wówczas w grę wchodzi darczyństwo rodzinne lub tzw. altruistyczne, gdy narząd oddaje choremu niespokrewniona z nim osoba. W Polsce jest to możliwe wyłącznie w przypadku transplantacji krzyżowych, kiedy organami wymieniają się członkowie dwóch rodzin. Jednak w wielu innych krajach, w tym w Stanach Zjednoczonych powszechne jest właśnie dawstwo altruistyczne jako odpowiedź na trudności z pozyskaniem organów od osób zmarłych.

Przeszczep nerek od żywego dawcy z HIV — zmiana prawa i nowe możliwości

Dodatkowy problem pojawia się w chwili, gdy tego niezbędnego do życia narządu potrzebuje osoba z chorobą przewlekłą, w tym przypadku z HIV. Jeszcze do niedawna prawo federalne w USA zabraniało transplantacji organów między osobami z tą chorobą. Jednak wraz z postępem medycyny stało się jasne, że osoby zarażone, których zdrowie pozostaje pod kontrolą mogą żyć zdrowo i długo oraz być dawcami organów dla innych zarażonych. Ta możliwość pojawiła się w USA w 2013 roku wraz z przyjęciem tzw. HOPE Act, czyli the HIV Organ Policy Equity Act, który zmienił zasady donacji organów pomiędzy osobami dotkniętymi wirusem.

Zielone światło dla przeszczepów nerek

Po zmianie prawa lekarze nadal nie mieli pewności czy osoby zarażone HIV mogą żyć tylko z jedną nerką, zwłaszcza że ta choroba zwiększa ryzyko wystąpienia niewydolności tych organów. Dodatkowe obciążenie dla nich stanowi terapia antyretrowirusowa. Aby mieć pewność, że ryzyko takiego zabiegu operacyjnego nie jest zbyt duże w stosunku do ewentualnych korzyści, naukowcy przeanalizowali stan zdrowia około 40 tysięcy osób z wirusem, co pozwoliło im stwierdzić, że w dobie współczesnych, nowoczesnych terapii ryzyko wystąpienia niewydolności nerek w tej grupie jest stosunkowo nieduże.
Pierwszy przeszczep nerki biorcy z HIV odbył się w 2016 roku przy użyciu organu pochodzącego od martwego dawcy, który również był nosicielem. Do tej chwili w John Hopkins Hospital przeprowadzono 116 operacji tego rodzaju.

Powodzenie tych zabiegów skłoniło lekarzy z Baltimore do rozpoczęcia przygotowań mających na celu przeprowadzenie transplantacji uwzględniającej dawstwo altruistyczne.

Dar serca i pierwszy sukces dotyczący przeszczepu nerek

Do przeprowadzenia pierwszej transplantacji tego rodzaju na świecie doszło poniekąd z inicjatywy samej dawczyni, która w 2016 dowiedziała się, że jeden z jej znajomych, również zarażony wirusem wymaga przeszczepu nerki. Nina Martinez na własną rękę skontaktowała się z John Hopkins Hospital, oferując swoje dawstwo. Przyjaciel Niny niestety nie doczekał swojej szansy na normalne życie, ale jej odwaga nie poszła na marne.

W John Hopkins Hospital 25 marca 2019 roku dokonano pierwszej na świecie operacji, w której żywa, 35-letnia dawczyni z HIV oddała nerkę obcemu biorcy z tą samą chorobą.

Lekarze ostrożnie mówią o sukcesie, choć kobieta czuła się świetnie po zabiegu operacyjnym i rozpoczęła planowanie udziału w maratonie odbywającym się w tym roku. Podczas konferencji prasowej mówiła, że jej celem jest zmiana świadomości społeczeństwa na temat HIV oraz dawanie pozytywnego przykładu tym osobom, które przez wzgląd na chorobę mogą obawiać się przeszczepu.

Czy dawstwo altruistyczne będzie legalne w Polsce?

W Polsce problem stanowi samo zagadnienie darczyństwa altruistycznego w odniesieniu do osób zdrowych. Obecnie brak pokrewieństwa wchodzi w grę wyłącznie w sytuacji, gdy organ jest pobierany od osoby zmarłej. W przeciwnym razie dawca musi być spokrewniony z biorcą w linii prostej jako rodzic, dziecko, rodzeństwo lub małżonek. W szczególnych przypadkach organ można oddać również partnerowi lub członkowi dalszej rodziny, co jednak wymaga zgody ze strony sądu. Ta sytuacja prawna ma się zmienić. Trwają prace nad ustawą. Poprawki przygotował zespół Ministerstwa Zdrowia składający się z prawników, lekarzy oraz psychologów. Nowe zapisy mają rozszerzyć możliwość przekazywania narządów na wszystkie osoby, które spełnią kryteria medyczne i psychologiczne. Dawstwo altruistyczne prawdopodobnie będzie obwarowane ograniczeniami, jakie zapobiegną handlowi organami, czyli przekazywaniu ich za opłatą.

Bibliografia: L. Bernstein, First living HIV-positive donor provides kidney for transplant in medical breakthrough, ,,The Washingtonpost” [online], https://www.washingtonpost.com/national/health-science/first-living-hiv-positive-donor-provides-kidney-for-transplant-in-medical-breakthrough/2019/03/28/29894312-50bc-11e9-88a1-ed346f0ec94f_story.html?noredirect=on&utm_term=.5570fbe70be9, [dostęp:] 04.04.2019.
T. Hale, World’s First Ever Kidney Transplant From A Living HIV Patient, ,,Iflscience!” [online], https://www.iflscience.com/health-and-medicine/worlds-first-ever-kidney-transplant-from-a-living-hiv-patient/, [dostęp:] 04.04.2019.

Informacje: Katarzyna Szulik, doz.pl